ثبت شرکت در ایران یکی از مهمترین ابزارهای قانونی برای ورود به عرصه فعالیتهای اقتصادی و تجاری است. در میان انواع مختلف شرکتها که در قانون تجارت ایران تعریف شدهاند، شرکت نسبی جایگاه خاصی دارد. بسیاری از فعالان اقتصادی با شرکتهای سهامی خاص یا با مسئولیت محدود آشنا هستند، اما شرکت نسبی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. دلیل این موضوع، شرایط خاص و نوع مسئولیت شرکا در برابر بدهیهای شرکت است. در این مقاله قصد داریم بهطور کامل به تعریف، ویژگیها، مراحل ثبت و مسئولیت شرکا در شرکت نسبی بپردازیم تا در صورت نیاز بتوانید با آگاهی کامل اقدام به تأسیس آن نمایید.
تعریف شرکت نسبی
طبق ماده ۱۸۳ قانون تجارت، شرکت نسبی شرکتی است که برای امور تجارتی تحت اسم مخصوص میان دو یا چند نفر تشکیل میشود و مسئولیت هر یک از شرکا به نسبت سرمایهای است که در شرکت گذاشتهاند.
این تعریف بهروشنی بیان میکند که:
شرکت نسبی برای انجام فعالیت تجاری تشکیل میشود.
باید یک نام مشخص داشته باشد.
مسئولیت هر شریک محدود به میزان سرمایهای است که در شرکت وارد کرده است.
در واقع شرکت نسبی شباهت زیادی به شرکت تضامنی دارد؛ با این تفاوت که در شرکت تضامنی، شرکا متضامناً مسئول پرداخت تمام بدهیهای شرکت هستند، اما در شرکت نسبی، این مسئولیت تنها به نسبت سرمایه محدود میشود.
جایگاه شرکت نسبی در میان سایر شرکتها
شرکت نسبی از نظر ساختار و مسئولیت، بین شرکتهای تضامنی و با مسئولیت محدود قرار دارد. از یک طرف، شرکا تعهد بیشتری نسبت به شرکت با مسئولیت محدود دارند، زیرا در صورت کافی نبودن دارایی شرکت، باید شخصاً و به میزان سرمایه خود پاسخگوی بدهیها باشند. از طرف دیگر، میزان مسئولیت آنها محدودتر از شرکت تضامنی است که تعهدی نامحدود ایجاد میکند.
به همین دلیل، استقبال از ثبت شرکت نسبی در ایران کم بوده و معمولاً بیشتر برای فعالیتهای خانوادگی یا مشاغل کوچک محلی استفاده میشود.
نامگذاری شرکت نسبی
مطابق ماده ۱۸۴ قانون تجارت، در نام شرکت نسبی باید عبارت «شرکت نسبی» به همراه نام حداقل یکی از شرکا ذکر شود. اگر تمام نام شرکا در اسم شرکت قید نشود، پس از ذکر نام شریک یا شرکایی که در نام آورده شدهاند، باید عبارتی مانند «و شرکا» یا «برادران» اضافه شود.
نمونهها:
شرکت نسبی محمدی و برادران
شرکت نسبی حسینی و شرکا
این الزام قانونی اهمیت دارد، زیرا نام شرکت نشاندهنده نوع مسئولیت شرکا در برابر اشخاص ثالث است.
نحوه تشکیل و سرمایه اولیه شرکت نسبی
برای تشکیل شرکت نسبی، وجود قرارداد شرکت میان شرکا ضروری است. این قرارداد باید شامل موضوع فعالیت، میزان سرمایه، سهمالشرکه شرکا، نحوه تقسیم سود و زیان، مدت فعالیت و سایر شرایط مهم باشد.
سرمایه شرکت نسبی میتواند به دو شکل نقدی یا غیر نقدی (مانند کالا، تجهیزات، امتیاز یا کار) آورده شود:
سرمایه نقدی: باید بهطور کامل در زمان ثبت شرکت پرداخت شود.
سرمایه غیر نقدی: ارزش آن باید با توافق همه شرکا مشخص شده و به شرکت تحویل گردد.
تا زمانی که کل سرمایه به شرکت وارد نشده باشد، شرکت بهطور رسمی تشکیل نخواهد شد.
مدارک لازم برای ثبت شرکت نسبی
برای ثبت شرکت نسبی باید مدارک زیر آماده و به اداره ثبت شرکتها ارائه شود:
شرکتنامه کامل و امضا شده توسط همه شرکا.
اساسنامه شرکت (در صورت تنظیم).
اظهارنامه ثبت شرکت نسبی.
مدارک هویتی شرکا (کپی شناسنامه و کارت ملی).
گواهی پرداخت سرمایه نقدی شرکت.
اسناد مربوط به آوردههای غیر نقدی (در صورت وجود).
مجوز فعالیت در صورت نیاز به مجوز خاص (برای برخی فعالیتهای تخصصی).
پس از ارائه مدارک و طی مراحل قانونی، شرکت به ثبت میرسد و آگهی تأسیس در روزنامه رسمی و یکی از روزنامههای کثیرالانتشار منتشر خواهد شد.
مراحل ثبت شرکت نسبی
مراحل اصلی ثبت شرکت نسبی شامل موارد زیر است:
انتخاب نام شرکت و تأیید آن توسط اداره ثبت شرکتها.
تنظیم شرکتنامه و امضای آن توسط تمام شرکا.
تهیه اساسنامه (اختیاری ولی توصیهشده برای شفافیت بیشتر).
پرداخت سرمایه اولیه (نقدی یا غیر نقدی).
تکمیل مدارک و ارائه به اداره ثبت شرکتها.
ثبت شرکت در سامانه و دریافت شماره ثبت.
انتشار آگهی تأسیس در روزنامه رسمی.
مسئولیت شرکا در شرکت نسبی
ویژگی اصلی شرکت نسبی، نوع مسئولیت شرکای آن است. طبق ماده ۱۸۶ قانون تجارت، اگر دارایی شرکت برای پرداخت تمام بدهیها کافی نباشد، هر یک از شرکا به نسبت سرمایهای که در شرکت دارند، مسئول پرداخت بدهیها خواهند بود.
چند نکته مهم درباره مسئولیت شرکا:
طلبکاران باید ابتدا برای دریافت طلب خود به دارایی شرکت مراجعه کنند.
تنها در صورت عدم کفایت دارایی شرکت، میتوانند به سراغ شرکا بروند.
میزان مسئولیت هر شریک به همان اندازه سرمایهای است که وارد شرکت کرده است.
ورود شریک جدید به شرکت، مسئولیت او را نسبت به بدهیهای قبلی نیز شامل میشود.
هرگونه توافق بین شرکا که برخلاف قانون باشد، در برابر اشخاص ثالث بیاثر است.
انحلال شرکت نسبی
شرکت نسبی مانند سایر شرکتها میتواند به دلایل مختلف منحل شود، از جمله:
پایان مدت شرکت طبق قرارداد.
تحقق هدف یا موضوع شرکت.
ورشکستگی شرکت.
توافق میان شرکا برای انحلال.
حکم دادگاه در صورت وجود شرایط قانونی.
پس از انحلال، داراییهای شرکت میان شرکا تقسیم شده و در صورت باقیماندن بدهی، هر شریک به نسبت سهم خود موظف به پرداخت خواهد بود.
مزایا و معایب شرکت نسبی
مزایا:
ساده بودن ساختار و ثبت شرکت.
امکان اعتماد بیشتر اشخاص ثالث به دلیل مسئولیت شخصی شرکا.
مناسب برای کسبوکارهای خانوادگی و کوچک.
معایب:
مسئولیت شرکا در برابر بدهیها، هرچند محدود به نسبت سرمایه است اما همچنان سنگینتر از شرکت با مسئولیت محدود میباشد.
عدم استقبال گسترده در بازار و کمتر شناخته شدن نسبت به سایر انواع شرکتها.
سختی جذب سرمایهگذاران جدید به دلیل مسئولیتهای قانونی.
کاربردهای شرکت نسبی در ایران
شرکت نسبی معمولاً در کسبوکارهای کوچک خانوادگی، فعالیتهای محلی و برخی مشاغل سنتی مورد استفاده قرار میگیرد. بهعنوان مثال:
کسبوکارهای خانوادگی در حوزه بازرگانی.
شرکتهای محلی در زمینه خدمات شهری یا کشاورزی.
برخی فعالیتهای اقتصادی که نیاز به اعتماد کامل میان شرکا دارند.
جمعبندی
ثبت شرکت نسبی یکی از قالبهای قانونی کمتر شناختهشده در قانون تجارت ایران است که با وجود مزایای خاص، به دلیل مسئولیتهای ویژه شرکا کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. در این شرکت، هر شریک تنها به نسبت سرمایه خود در برابر بدهیها مسئول است و همین موضوع تفاوت اصلی آن با شرکت تضامنی بهشمار میآید.
منبع محتوا:https://sabt-mollasadra.com/company-registration/
